دوره بارداری برای سگها و گربهها، همانند انسانها، دورانی سرشار از تغییرات فیزیولوژیک، نیازمندیهای خاص و البته هیجان است. به عنوان سرپرست یک حیوان خانگی باردار، وظیفه شما فراتر از یک مراقبت روتین است؛ این دوره نیازمند توجه ویژه، دانش دقیق و آمادگی کامل برای استقبال از اعضای جدید خانواده است. فراهم آوردن محیطی آرام، تغذیهای علمی و نظارت دقیق پزشکی، نه تنها سلامت مادر را تضمین میکند، بلکه سنگ بنای زندگی سالم برای نوزادان خواهد بود. این مقاله یک راهنمای جامع برای مراقبتهای ویژه از سگها و گربههای باردار است تا این مسیر حساس را با اطمینان و آگاهی طی کنید.
تشخیص بارداری و اولین گامها: مراجعه به دامپزشک
اولین و مهمترین قدم پس از مشکوک شدن به بارداری حیوان خانگیتان، مراجعه به دامپزشک است. اگرچه علائمی مانند افزایش وزن، بزرگ شدن شکم، متورم شدن غدد پستانی و تغییرات رفتاری (مانند افزایش محبت یا گوشهگیری) میتوانند نشانههای اولیه باشند، اما تشخیص قطعی و تخصصی تنها توسط دامپزشک امکانپذیر است.
دامپزشک از طریق روشهای مختلفی بارداری را تایید میکند:
- معاینه فیزیکی (Palpation): در حدود روز ۲۵ تا ۳۵ بارداری، دامپزشک مجرب میتواند جنینها را از طریق لمس دقیق شکم حس کند.
- سونوگرافی: از روز ۲۵ به بعد، سونوگرافی بهترین روش برای تایید بارداری، تخمین تعداد جنینها و بررسی ضربان قلب آنهاست.
- آزمایش خون: آزمایشهای هورمونی میتوانند وجود هورمون ریلکسین را تشخیص دهند که نشاندهنده بارداری است.
- رادیوگرافی (اشعه ایکس): پس از روز ۴۵ که اسکلت جنینها کلسیفیه و سخت میشود، رادیوگرافی دقیقترین روش برای شمارش تعداد جنینهاست. این اطلاعات برای روز زایمان بسیار حیاتی است.
در این ویزیت اولیه، دامپزشک برنامه مراقبتی جامعی شامل تغذیه، واکسیناسیون، انگلتراپی و زمانبندی ویزیتهای بعدی را برای شما تشریح خواهد کرد.
تغذیه: سوخت حیاتی برای مادر و نوزادان
تغذیه در دوران بارداری نقشی کلیدی ایفا میکند. نیازهای انرژی و مواد مغذی حیوان شما به شدت افزایش مییابد، به خصوص در نیمه دوم دوره بارداری.
تغذیه سگ باردار
دوره بارداری سگها به طور میانگین ۶۳ روز است. نیازهای تغذیهای او در این دوره به سه بخش تقسیم میشود:
- چهار هفته اول: در این دوره معمولاً نیازی به تغییر جدی در رژیم غذایی نیست. حفظ وزن ایدهآل و جلوگیری از چاقی بسیار مهم است.
- از هفته پنجم تا زایمان: این دوره، زمان رشد سریع جنینهاست. نیاز به انرژی، پروتئین و مواد معدنی به شدت بالا میرود. بهترین راهکار، تغییر تدریجی رژیم غذایی سگ به یک غذای باکیفیت مخصوص تولهسگها (Puppy Food) است. این غذاها کالری، پروتئین و کلسیم بیشتری دارند که برای رشد جنینها و تولید شیر مادر ضروری است. این تغییر باید به آرامی طی ۷ تا ۱۰ روز انجام شود تا از مشکلات گوارشی جلوگیری گردد.
- افزایش حجم غذا: تا زمان زایمان، سگ شما ممکن است ۳۵٪ تا ۵۰٪ بیشتر از حد معمول غذا بخورد. به دلیل فشار رحم بر معده، بهتر است حجم کل غذا را در وعدههای متعدد و کوچکتر در طول روز به او بدهید.
تغذیه گربه باردار
دوره بارداری گربهها نیز حدود ۶۳ تا ۶۵ روز است. گربهها از همان ابتدای بارداری نیاز به انرژی بیشتری دارند.
- تغییر رژیم غذایی: از همان هفتههای اول، باید به تدریج غذای گربه خود را به یک غذای باکیفیت مخصوص بچهگربهها (Kitten Food) تغییر دهید. این غذاها سرشار از کالری و مواد مغذی ضروری مانند اسید آمینه تورین هستند که برای رشد سالم جنینها حیاتی است.
- دسترسی دائمی: برخلاف سگها، بهتر است برای گربه باردار همیشه غذا در دسترس باشد (Free-feeding)، مگر اینکه مستعد چاقی باشد. نیاز انرژی او در اواخر بارداری ممکن است تا دو برابر حالت عادی شود.
نکته مهم: همیشه آب تازه و تمیز در دسترس حیوان باردار قرار دهید. هیدراتاسیون برای سلامت مادر و تشکیل مایع آمنیوتیک ضروری است.
مراقبتهای بهداشتی و پزشکی در دوران بارداری
نظارت پزشکی منظم و رعایت اصول بهداشتی برای پیشگیری از بروز مشکلات احتمالی ضروری است.
واکسیناسیون و انگلتراپی
ایدهآلترین حالت این است که واکسیناسیون و انگلتراپی قبل از جفتگیری انجام شود. استفاده از بسیاری از واکسنها در دوران بارداری توصیه نمیشود. با این حال، اگر حیوان شما در این زمینه بهروز نیست، حتماً با دامپزشک خود در مورد گزینههای بیخطر مشورت کنید. انگلزدایی، به خصوص علیه کرمهای گرد، بسیار مهم است زیرا این انگلها میتوانند از طریق جفت یا شیر به نوزادان منتقل شوند. دامپزشک شما یک برنامه انگلزدایی ایمن برای دوره بارداری تجویز خواهد کرد.
فعالیت بدنی و ورزش
- سگها: پیادهرویهای کوتاه و منظم برای حفظ تناسب اندام و قدرت عضلانی سگ باردار مفید است. از فعالیتهای شدید، پرش و بازیهای خشن با سگهای دیگر، به خصوص در اواخر بارداری، باید خودداری شود.
- گربهها: گربهها معمولاً خودشان سطح فعالیتشان را تنظیم میکنند. اجازه دهید به بازیهای آرام خود ادامه دهد اما او را به فعالیتهای پرخطر تشویق نکنید.
آمادهسازی محیط برای زایمان: ساخت لانه امن
در هفتههای پایانی بارداری، حیوان شما به دنبال مکانی امن، آرام و خصوصی برای زایمان خواهد بود. این غریزه “لانهسازی” نام دارد. شما باید این فضا را برای او فراهم کنید.
- لانه زایمان (Whelping/Nesting Box): یک جعبه یا محفظه بزرگ با دیوارههای کوتاه تهیه کنید که مادر به راحتی بتواند وارد و خارج شود اما نوزادان نتوانند بیرون بیایند. کف آن را با چندین لایه روزنامه و روی آن را با پتوهای تمیز و نرم بپوشانید.
- مکان لانه: لانه را در یک مکان گرم، آرام و کمتردد خانه قرار دهید. حیوان شما باید چند هفته قبل از زایمان با این مکان آشنا شود تا آن را به عنوان یک فضای امن بپذیرد.
شناخت علائم زایمان و اقدامات ضروری
آگاهی از علائم نزدیک شدن به زمان زایمان به شما کمک میکند تا آماده باشید و در صورت لزوم به موقع اقدام کنید.
علائم نزدیک شدن به زایمان
- افت دمای بدن: یکی از معتبرترین نشانهها در سگها، افت دمای رکتال (مقعدی) به زیر ۳۷ درجه سانتیگراد (معمولاً ۳۸ تا ۳۹ درجه) است. این اتفاق معمولاً ۱۲ تا ۲۴ ساعت قبل از شروع زایمان رخ میدهد.
- تغییرات رفتاری: بیقراری، نفس نفس زدن، خراشیدن زمین (لانهسازی)، از دست دادن اشتها و کنارهگیری از جمع، همگی از علائم شایع هستند.
- ترشحات واژن: ممکن است ترشحات شفاف یا کمی موکوسی از واژن مشاهده شود.
مراحل زایمان و نقش شما
زایمان به طور کلی سه مرحله دارد. در اغلب موارد، مادر به تنهایی و به صورت غریزی از پس آن برمیآید. نقش شما بیشتر نظارتی است. آرامش خود را حفظ کنید و از دور مراقب باشید تا استرس به حیوان منتقل نشود.
چه زمانی باید فوراً با دامپزشک تماس بگیرید؟دانستن علائم خطر میتواند جان مادر و نوزادان را نجات دهد. در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، فوراً با دامپزشک یا یک مرکز اورژانس دامپزشکی تماس بگیرید:
- مادر بیش از ۳۰-۶۰ دقیقه انقباضات شدید دارد اما نوزادی متولد نمیشود.
- بیش از ۲-۳ ساعت بین تولد دو نوزاد فاصله افتاده است.
- مادر علائم درد شدید، ناله یا بیحالی شدید را نشان میدهد.
- ترشحات واژن به رنگ سبز تیره، سیاه یا خونی (قبل از تولد اولین نوزاد) باشد.
- حیوان باردار قبل از موعد زایمان دچار انقباض یا خونریزی شود.
- بیش از ۷۰ روز از جفتگیری گذشته و هنوز زایمان نکرده است.
نتیجهگیری
مراقبت از سگ یا گربه باردار یک مسئولیت بزرگ اما تجربهای فوقالعاده پاداشبخش است. کلید موفقیت در این دوره، ترکیبی از دانش، پیشبینی و همکاری نزدیک با دامپزشک است. با فراهم کردن تغذیه علمی، محیطی آرام و امن، نظارت دقیق بر سلامت و آمادگی برای روز زایمان، شما نه تنها سلامت مادر را تضمین میکنید، بلکه بهترین شروع ممکن را برای زندگی نوزادان رقم میزنید. به یاد داشته باشید که آرامش شما به حیوان خانگیتان نیز منتقل میشود، پس با اطمینان و عشق این مسیر را طی کنید.
سوالات متداول (FAQ)
۱. دوره بارداری سگها و گربهها چقدر است؟دوره بارداری (آبستنی) هم در سگها و هم در گربهها تقریباً یکسان است و به طور میانگین حدود ۹ هفته (۶۳ روز) طول میکشد. این مدت میتواند بین ۵۸ تا ۶۸ روز متغیر باشد.
۲. آیا میتوانم در دوران بارداری به سگ یا گربهام مکمل کلسیم بدهم؟خیر! هرگز بدون تجویز مستقیم دامپزشک به حیوان باردار خود مکمل کلسیم ندهید. دادن کلسیم اضافی در دوران بارداری میتواند مکانیسم طبیعی تنظیم کلسیم بدن را مختل کرده و خطر ابتلا به یک بیماری خطرناک به نام “اکلامپسی” یا تب شیر (هیپوکلسمی) را پس از زایمان به شدت افزایش دهد. غذای باکیفیت مخصوص تولهسگ یا بچهگربه، کلسیم مورد نیاز را به میزان کافی تامین میکند.
۳. علائم خطر در دوران بارداری که باید مراقب آنها باشم چیست؟در طول دوره بارداری، در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر فوراً با دامپزشک تماس بگیرید: بیاشتهایی کامل برای بیش از ۲۴ ساعت، استفراغ مداوم، بیحالی شدید، تب، ترشحات غیرعادی یا بدبوی واژن، خونریزی و یا هرگونه تغییر ناگهانی و نگرانکننده در رفتار حیوان. اینها میتوانند نشانههای سقط جنین، عفونت رحم یا سایر مشکلات جدی باشند.
۴. آیا باید حیوان باردار خود را از سایر حیوانات خانگی جدا کنم؟این موضوع به خلقوخوی حیوانات شما بستگی دارد. در هفتههای پایانی بارداری، بهتر است فضایی آرام و جداگانه برای مادر فراهم کنید تا از استرس و آسیبهای احتمالی ناشی از بازیهای خشن با دیگر حیوانات جلوگیری شود. این کار به او اجازه میدهد تا با لانه زایمان خود خو بگیرد و احساس امنیت کند. پس از زایمان نیز، جداسازی مادر و نوزادان حداقل برای چند هفته اول توصیه میشود.
۵. از چه زمانی باید غذای حیوان باردارم را به غذای توله/بچه تغییر دهم؟برای سگها، بهترین زمان برای شروع تغییر تدریجی غذا به فرمولاسیون مخصوص تولهها، حدود هفته پنجم بارداری است. برای گربهها، به دلیل نیاز بالاتر به انرژی از ابتدا، میتوانید این تغییر را از هفته دوم یا سوم بارداری به آرامی آغاز کنید. این انتقال باید طی یک دوره ۷ تا ۱۰ روزه انجام شود تا سیستم گوارش حیوان فرصت تطبیق داشته باشد.
