جویدن یک رفتار کاملاً طبیعی و غریزی در سگهاست. آنها از دهان خود نه تنها برای خوردن، بلکه برای کشف دنیای اطراف، بازی کردن و کاهش استرس نیز استفاده میکنند. با این حال، وقتی این رفتار غریزی به سمت مبلمان گرانقیمت، کفشهای محبوب شما یا سیمهای برق خطرناک هدایت میشود، دیگر طبیعی نیست و به یک مشکل رفتاری جدی تبدیل میگردد. خبر خوب این است که با درک دلایل این رفتار و به کارگیری روشهای مدیریتی و آموزشی صحیح، میتوانید این عادت را کنترل کرده و از خسارتهای احتمالی جلوگیری کنید. این مقاله یک راهنمای جامع برای درک و مدیریت رفتار جویدن در سگ شماست.
چرا سگها میجوند؟ ریشهیابی یک رفتار غریزی
اولین قدم برای جلوگیری از جویدن وسایل توسط سگ، درک علت اصلی این رفتار است. دلایل جویدن میتوانند بسیار متنوع باشند و بسته به سن، نژاد و شرایط زندگی سگ شما متفاوت خواهند بود.
۱. دندان درآوردن تولهها
تولهسگها بین سنین ۳ تا ۶ ماهگی، دورهای مشابه دندان درآوردن نوزادان انسان را تجربه میکنند. در این مدت، لثههای آنها دردناک و ملتهب میشود و جویدن به تسکین این درد کمک میکند. آنها به دنبال اشیاء سخت هستند تا با فشار آوردن بر لثههای خود، کمی آرامش پیدا کنند. این نوع جویدن کاملاً طبیعی است اما باید به سمت اسباببازیهای مناسب هدایت شود.
۲. کشف و شناسایی محیط
سگها، بهخصوص در سنین پایین، دست ندارند؛ بنابراین از دهان و بینی خود برای شناسایی و کشف اشیاء جدید استفاده میکنند. جویدن راهی برای درک بافت، طعم و جنس وسایل اطرافشان است. این کنجکاوی طبیعی اگر مدیریت نشود، میتواند به سرعت به یک عادت مخرب تبدیل شود.
۳. اضطراب، استرس و خستگی
یکی از شایعترین دلایل جویدن مخرب در سگهای بالغ، مسائل روانی است.
- اضطراب جدایی: سگهایی که از تنها ماندن در خانه میترسند، ممکن است برای کاهش استرس خود به جویدن روی بیاورند. این کار باعث آزاد شدن اندورفین و ایجاد حس آرامش موقت در آنها میشود.
- خستگی و کمبود تحریک ذهنی: سگی که در طول روز فعالیت فیزیکی و ذهنی کافی نداشته باشد، انرژی سرکوبشده خود را از طریق رفتارهای مخربی مانند جویدن تخلیه میکند.
- ترس: صداهای بلند مانند رعد و برق یا آتشبازی میتواند باعث ترس سگ و پناه بردن او به جویدن به عنوان یک مکانیزم مقابلهای شود.
۴. گرسنگی یا کمبودهای تغذیهای
اگرچه کمتر شایع است، اما گاهی سگها به دلیل گرسنگی یا رژیم غذایی نامناسب که فاقد مواد مغذی کافی است، به جویدن اشیاء غیرخوراکی روی میآورند. در این موارد، بهتر است با یک دامپزشک مشورت کنید تا از کیفیت رژیم غذایی سگ خود مطمئن شوید.
راهکارهای جامع برای جلوگیری از جویدن وسایل توسط سگ
حال که با دلایل اصلی این رفتار آشنا شدیم، میتوانیم به سراغ راهکارهای عملی و مؤثر برویم. به یاد داشته باشید که موفقیت در این مسیر نیازمند صبر، تداوم و یک رویکرد چندجانبه است.
گام اول: مدیریت محیط و سگ-ایمنسازی خانه
این مهمترین و فوریترین قدم است. تا زمانی که سگ شما یاد نگرفته چه چیزهایی برای جویدن مجاز هستند، شما باید محیط را برای او ایمن کنید.
- وسایل را از دسترس خارج کنید: کفشها، لباسها، کتابها، کنترل تلویزیون و هر وسیله دیگری که برایتان ارزشمند است را در کمد یا کشو قرار دهید.
- سیمهای برق را بپوشانید: از روکشهای مخصوص سیم استفاده کنید تا از جویدن آنها که میتواند بسیار خطرناک باشد، جلوگیری کنید.
- گیاهان خانگی را بررسی کنید: برخی از گیاهان آپارتمانی برای سگها سمی هستند. آنها را از دسترس حیوان دور نگه دارید.
- دسترسی را محدود کنید: در زمانهایی که نمیتوانید بر سگ خود نظارت داشته باشید، از پارک سگ یا گیتهای مخصوص کودک استفاده کنید تا محدوده حرکتی او را به یک فضای امن و بدون وسایل خطرناک محدود کنید.
گام دوم: فراهم کردن اسباببازیهای مناسب و جذاب
شما نمیتوانید رفتار جویدن را حذف کنید، اما میتوانید آن را به سمت گزینههای درست هدایت کنید. مجموعهای متنوع از اسباب بازیهای جویدنی سگ تهیه کنید.
- اسباببازیهای با دوام: اسباببازیهایی از جنس لاستیک فشرده و سخت (مانند برند کنگ) برای سگهایی که قدرت آرواره بالایی دارند، ایدهآل هستند.
- اسباببازیهای پازلی: این اسباببازیها که با تشویقی پر میشوند، ذهن سگ را به چالش کشیده و او را برای مدت طولانی سرگرم نگه میدارند. این یک راه عالی برای مبارزه با خستگی است.
- اسباببازیهای دندانی: برای تولهها، اسباببازیهایی طراحی شدهاند که میتوان آنها را در فریزر قرار داد تا سرمای آن به تسکین درد لثه کمک کند.
- جویدنیهای خوراکی: استخوانهای طبیعی فشرده یا جویدنیهای سالم دیگر میتوانند گزینههای خوبی باشند، اما همیشه تحت نظارت شما به سگ داده شوند.
نکته کلیدی: اسباببازیها را به صورت چرخشی در اختیار سگ قرار دهید تا همیشه برایش جذابیت داشته باشند.
گام سوم: افزایش فعالیت فیزیکی و ذهنی
یک سگ خسته، یک سگ خوشحال و آرام است. اطمینان حاصل کنید که سگ شما روزانه به میزان کافی فعالیت دارد.
- پیادهروی روزانه: پیادهرویهای منظم و طولانی نه تنها انرژی فیزیکی سگ را تخلیه میکند، بلکه به او فرصت بو کشیدن و کشف محیط را میدهد که برای سلامت روانیاش ضروری است.
- بازیهای پرتحرک: بازیهایی مانند آوردن توپ (Fetch) یا فریزبی انرژی سگ را به خوبی تخلیه میکند.
- تحریک ذهنی: جلسات کوتاه آموزش روزانه، یاد دادن فرمانهای جدید یا استفاده از اسباببازیهای پازلی، ذهن سگ را فعال نگه داشته و از خستگی و بیحوصلگی جلوگیری میکند.
گام چهارم: آموزش و تربیت اصولی
آموزش مثبت، ستون اصلی تربیت سگ برای نجویدن است.
- آموزش فرمان “ولش کن” (Leave It): این یکی از مهمترین فرمانهاست. به سگ خود یاد بدهید که با شنیدن این فرمان، از وسیلهای که در دهان دارد یا قصد برداشتن آن را دارد، صرفنظر کند. برای این کار میتوانید از مقالات و ویدئوهای آموزشی معتبر استفاده کنید.
- جایگزینی و تشویق: هرگاه دیدید سگتان در حال جویدن یک وسیله غیرمجاز است، با آرامش به او نزدیک شوید، با گفتن “نه” یا “اَه” توجهش را جلب کنید و سپس یک اسباببازی جذاب به او پیشنهاد دهید. به محض اینکه وسیله غیرمجاز را رها کرد و اسباببازی را برداشت، او را به شدت تشویق کلامی کنید و به او جایزه بدهید.
- هرگز تعقیب نکنید: اگر سگ شما وسیلهای را برداشت و فرار کرد، دنبال او ندوید. این کار از نظر او یک بازی هیجانانگیز است و رفتار را تقویت میکند. به جای آن، سعی کنید با یک اسباببازی یا تشویقی جذابتر، توجه او را جلب کنید تا وسیله را رها کند.
گام پنجم: استفاده از بازدارندههای طعم
میتوانید از اسپری ضد جویدن سگ که طعم تلخ و ناخوشایندی برای سگها دارد (مانند اسپری سیب تلخ) استفاده کنید. این اسپریها را روی سطوحی که سگ شما به جویدن آنها علاقه دارد (مانند پایههای مبل یا میز) اسپری کنید. طعم بد، سگ را از تکرار این کار منصرف میکند. قبل از استفاده گسترده، حتماً آن را روی بخش کوچکی از وسیله تست کنید تا مطمئن شوید به رنگ و بافت آن آسیب نمیزند.
اشتباهات رایج در برخورد با جویدن سگ: چه کارهایی را نباید انجام دهیم؟
- تنبیه فیزیکی و فریاد زدن: این کار نه تنها بیاثر است، بلکه باعث ایجاد ترس و اضطراب در سگ شده و میتواند مشکل را بدتر کند. سگ نمیفهمد چرا تنبیه میشود، فقط یاد میگیرد که از شما بترسد.
- تنبیه با تأخیر: اگر به خانه آمدید و دیدید کفش شما جویده شده، تنبیه کردن سگ هیچ فایدهای ندارد. سگها در لحظه زندگی میکنند و نمیتوانند ارتباطی بین کاری که ساعتها پیش انجام دادهاند و تنبیه فعلی شما برقرار کنند.
- دادن کفش یا لباس کهنه به عنوان اسباببازی: این کار سگ را گیج میکند. او نمیتواند تفاوت بین کفش کهنهای که شما به او دادهاید و کفش نوی شما را تشخیص دهد. همیشه مرز مشخصی بین اسباببازیها و وسایل انسانی قائل شوید.
نتیجهگیری
جلوگیری از جویدن وسایل توسط سگ یک فرآیند است که به صبر، درک و ثبات نیاز دارد. به یاد داشته باشید که جویدن یک نیاز طبیعی است و هدف ما حذف کامل آن نیست، بلکه هدایت آن به سمت گزینههای مناسب است. با مدیریت دقیق محیط، فراهم کردن اسباببازیهای جذاب، تأمین فعالیت فیزیکی و ذهنی کافی و استفاده از تکنیکهای آموزش مثبت، میتوانید این رفتار را به طور مؤثری کنترل کنید. اگر با وجود به کارگیری تمام این روشها، مشکل جویدن سگ شما همچنان شدید و غیرقابل کنترل بود، حتماً با یک دامپزشک برای رد کردن مشکلات پزشکی و یا یک مربی حرفهای سگ برای ارزیابی رفتاری مشورت کنید.
سوالات متداول (FAQ)
۱. چرا سگ بالغ من که قبلاً چیزی را نمیجوید، ناگهان شروع به جویدن وسایل کرده است؟شروع ناگهانی جویدن در یک سگ بالغ میتواند چندین دلیل داشته باشد. اولین قدم مراجعه به دامپزشک برای رد کردن مشکلات پزشکی مانند بیماریهای دندان و لثه، مشکلات گوارشی یا دردهای دیگر است. دلایل دیگر میتواند تغییرات محیطی مانند اسبابکشی، ورود یک حیوان خانگی جدید، تغییر در برنامه روزانه خانواده یا افزایش اضطراب جدایی باشد. شناسایی عامل استرسزا و تلاش برای کاهش آن کلید حل مشکل است.
۲. آیا استفاده از قفس یا پارک برای جلوگیری از جویدن کار درستی است؟بله، به شرطی که به درستی انجام شود. آموزش استفاده از باکس یا قفس (Crate Training) میتواند یک ابزار مدیریتی بسیار مؤثر باشد. قفس باید به عنوان یک فضای امن و شخصی برای سگ معرفی شود، نه یک مکان برای تنبیه. وقتی نمیتوانید بر سگ نظارت کنید، قرار دادن او در قفس با اسباببازیهای مورد علاقهاش میتواند از جویدن وسایل خانه جلوگیری کرده و به او احساس امنیت بدهد. هرگز سگ را برای مدت زمان طولانی در قفس حبس نکنید.
۳. بهترین نوع اسباب بازی برای جلوگیری از جویدن وسایل چیست؟هیچ اسباببازی واحدی “بهترین” نیست. بهترین رویکرد، داشتن مجموعهای متنوع است تا سگ شما حق انتخاب داشته باشد و خسته نشود. ترکیبی از اسباببازیهای لاستیکی سخت (مانند Kong)، اسباببازیهای پازلی برای تحریک ذهنی، اسباببازیهای طنابی برای بازی کشیدن (تحت نظارت) و جویدنیهای خوراکی سالم، یک مجموعه ایدهآل را تشکیل میدهد. همیشه اسباببازیهایی را انتخاب کنید که برای اندازه و قدرت جویدن سگ شما مناسب باشند.
۴. دوره جویدن ناشی از دندان درآوردن در تولهها چقدر طول میکشد؟دوره اصلی دندان درآوردن معمولاً از حدود ۳ ماهگی شروع شده و تا ۶ یا ۷ ماهگی که تمام دندانهای دائمی جایگزین دندانهای شیری شوند، ادامه دارد. در این دوره، جویدن تولهها به اوج خود میرسد. با این حال، حتی پس از این دوره نیز جویدن به عنوان یک رفتار طبیعی برای سگها باقی میماند، بنابراین فراهم کردن اسباببازیهای مناسب همچنان ضروری است.
۵. آیا رژیم غذایی میتواند بر عادت جویدن سگ من تأثیر بگذارد؟بله، در برخی موارد میتواند مؤثر باشد. سگی که رژیم غذایی فقیری دارد و مواد مغذی، ویتامینها یا مواد معدنی لازم را دریافت نمیکند، ممکن است دچار عارضهای به نام “پیکا” (Pica) شود که در آن تمایل به خوردن مواد غیرخوراکی دارد. اگر مشکوک هستید که جویدن سگ شما ممکن است ریشه در تغذیه او داشته باشد، حتماً با یک دامپزشک معتبر مشورت کنید تا یک برنامه غذایی کامل و متعادل برای او تنظیم کند.
